آیا بایدها و نبایدهای تربیت فرزند را میدانید؟

امام خشمگین شد و فرمود: در مورد ما همان آیاتی جریان دارد که دربارة زنان پیامبر جاری است؛ اگر ما گناه کنیم، مجازاتمان دو برابر و اگر نیکوکار باشیم پاداشمان دو برابر است. بهتر است که والدین در رفتار نامناسب فرزند خود جویای علت آن رفتار نامناسب شوند و علتها را بیابند و بشناسند. انسانها برای شکوفا شدن، باید خود را کشف کنند؛ بفهمند که چه ویژگیها و طبیعتی دارند و اینکه چه میتوانند بشوند. اصولاً کودکان داستانها را دوست دارند و والدین میتوانند مفاهیم مذهبی را از طریق روایتها و داستانهای جذاب آموزش دهند. تحقیقات نشان میدهد خانوادهها با انجام اعمال مذهبی مثل دعا کردن، باز گفتن نام خدا در هنگام غذا خوردن، دادن خیرات، دستگیری از فقرا و رعایت اخلاق، میتوانند موجب رشد و بالندگی معنوی کودکان شوند. بهترین زمان یاد دادن اسم جاهای خصوصی بدن به کودکان هنگام حمام کردن کودک است. محمد جانبلاغی همچنین توضیح می دهد: در صورتی که هدف کودک کنجکاوی باشد پدر و مادر باید دلیل این کنجکاوی را پیدا کنند و بعد صادقانه، بدون مواخذه کودک و شرح و بسط اضافه یا پرداختن به جزئیات غیرضروری به پرسش های کودک پاسخ دهند و از دروغگویی یا ربط دادن پاسخها به خرافات پرهیز کنند.

پس از توحید، نماز از نظر اهمیت در مرتبة بعد قرار دارد، که آن نیز در خانواده آموخته میشود. گوهر گرانمایة فطرت توحیدی، هنگامی در وجود آدمی شکل گرفت که انسان قبل از عالم دنیا و پیش از تعلق به این بدن جسمانی، در یکی از عوالم پیشین به نام عالم «ذر» در فضایی مقدس و نورانی، پس از اعطای اختیار به وی، دربارة پروردگار بودن خداوند نسبت به او مورد سؤال قرار گرفت که: «ألست بربکم؟ تصور اغلب افراد این است که تلاش و تمرین برای پدر یا مادر خوب بودن پس از تولد فرزند آغاز میشود؛ یعنی ابتدا باید فرزند به دنیا بیاید تا بعد از آن دورههای آموزشی، کسب مهارت و همچنین تلاش و تمرین شخصی برای فهم الگوی رفتاری مناسب آغاز شود. بخش اصلی و اساسی هدف تعلیم و تربیت اسلامی، شکوفایی فطریات انسان است. ایشان برای ادای نماز و گرفتن روزه، سن دستور به فرزندان پسر خویش را با سن فرزندان پسرِ دیگران، دو گونه بیان میکند: سن تعلیم نماز برای فرزندان امام پنجسالگی و برای سایرین هفتسالگی، سن گرفتن روزه برای فرزندان امام هفتسالگی و برای سایرین نهسالگی.

بزرگان خانواده و بهویژه والدین، نقش اساسی در تربیت فرزندان در دوران کودکی دارند، به گونهای که حتی فطرت ثابت او را تغییر میدهند. از دوسالگی والدین باید در تربیت کودک جدی باشند واصول تربیتی خاصی را برای کودک مشخص کنند و این اصول را حتما رعایت کنند. همانگونه که از روایت فطرت (روایت پیشین منقول از پیامبر) استفاده میشود، در تربیت دینی فرزندان، والدین بهمنزلة ارکان اصلی خانواده، بیش از اعضای دیگر آن نقش دارند. اسلام دستور داده که پدر و مادر باید براساس محبت فرزندان را تربیت کنند. این شعرها که در دنیای کودکی و همراه با بازی به فرزندان گفته میشد، پیامها و ارزشهایی را در آنان درونی میکرد. در سنی که دختر هنوز به بلوغ نرسیده، بوسیدن وی لذتآور است. گرچه این فطرت بهطور خاص دربارة یکتاپرستی در روایات ثابت شده است. امام با خشمگین شدن در برابر این سخن که اهلبیت(ع) از صفت خاص بخشش برخوردارند، واکنش نشان میدهد و میفرماید که خاص بودن ما، مانند همسران رسول خدا(ص) در موقعیت و شأن اجتماعی نهفته است؛ یعنی بیدلیل هیچ خصیصهای را به ما نسبت ندهید و اگر تفاوتی میان ما و دیگران هست، در مقام و منزلت اجتماعی ماست.

حضرت رسول(ص) در آموزش و تربیت دینی به گفتار تنها بسنده نمیکرد، بلکه او قبل از هر سخن تربیتی خود اسوه عملی آن بود. خانواده را بهمنزلة واحدی تربیتی که در آن سرپرست خانواده مسئول تربیت و اعضای خانواده متربیان وی هستند، پذیرفته است: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَکمْ وَأَهْلِیکمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَیْهَا؛ (تحریم: 6) «ای کسانی که ایمان آوردهاید، خود و خانوادة خویش را از آتشی که هیزم آن انسانها و سنگهاست، حفظ کنید». این عوامل بهصورت شبانهروزی، در تغییر اندیشهها و افکار آنان نقش تأثیرگذار و مهم خود را ایفا میکنند. والدین نقش خود را از طریق ارتباطهای کلامی، القای باورهای مذهبی و معنوی و همچنین رفتارهای مذهبی ایفا میکنند. آنان با پیروی از برنامة معیّن و با به کارگیری راهکارهای مختلف تربیتی، با فراهم کردن بستر مناسب و ایجاد جوّ معنویت در محیط خانه و خانواده، در شکلگیری حس دینی و رشد گرایشهای معنوی در فرزندان، نقش تربیتی خود را ایفا میکنند. انجام مناسک و شعائر مذهبی نیز، بذر معنویت را در دل کودکان و نوجوانان میافشاند. علایق دینی والدین اگر موجب انتخاب شیوههای نادرست تربیتی و زیادهخواهی آنان در این زمینه و مانع از انجام داوطلبانة آداب دینی شود، بیشک تأثیر مستقیم در استنکاف و طغیان فرزندان خواهد داشت و احیاناً باعث بروز ناهنجاریها و انحرافات خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید